नागपूर महानगरपालिका २०२५: प्रभाग २ मध्ये काँग्रेसच्या गडात ‘बसपा’ आणि ‘भाजप’ सुरुंग लावणार?

१ राजकीय विश्लेषण: ‘पॉलिटिकल वझीर’ विशेष रिपोर्ट

उत्तर नागपुर प्रभाग २ हा ऐतिहासिकदृष्ट्या काँग्रेस आणि बहुजन समाज पक्ष (बसपा) यांच्यातील संघर्षाचा केंद्रबिंदू राहिला आहे. २०१७ च्या निवडणुकीत या प्रभागावर काँग्रेसने पूर्णतः वर्चस्व राखत चारही जागा जिंकल्या होत्या. मात्र, बदललेली राजकीय समीकरणे आणि प्रलंबित नागरी समस्यांमुळे आगामी निवडणुकीत येथे त्रिशंकू लढतीची शक्यता निर्माण झाली आहे.

सामाजिक व राजकीय पार्श्वभूमी

मतदार समीकरण: हा प्रभाग प्रामुख्याने अनुसूचित जाती (SC) बहुल असून एकूण लोकसंख्येच्या ५५ टक्के मतदार या वर्गातील आहेत.

राजकीय वारसा: एकेकाळी हा प्रभाग बसपाचा बालेकिल्ला मानला जात होता, परंतु २०१७ मध्ये मतदारांनी काँग्रेसच्या बाजूने कौल दिला.

प्रमुख वस्त्या: नारी गाव, सुगतनगर, कबीरनगर, कल्पनानगर, मयुरनगर, पिवळी नदी वस्ती, भदन्त आनंद कौसल्यायननगर, उपल्लवाडी, बाबा दीपसिंगनगर, रमाईनगर, पावर ग्रीड, डब्ल्यू.सी.एल. रेस्क्यू स्टेशन, नालंदानगर, संन्यालनगर, बँक कॉलनी, कपिलनगर, कामगारनगर, शेंडेनगर, आवळेनगर, प्रभात कॉलनी, ग्रामीण पोलिस मुख्यालय, ठवरे कॉलनी, न्यू ठवरे कॉलनी, मिसाळ ले-आऊट, श्रावस्तीनगर, रिपब्लिकननगर, अंगुलीमालनगर, सहयोगनगर, तेग बहादूरनगर, मोठा इंदोरा, नागसेननगर, समतानगर, एम.आय.जी. कॉलनी आणि एच. आय.जी कॉलनी, तेग बहादूर नगर, आहुजा नगर, लाल गोडाऊन, कस्तुरबा नगर, अमरज्योती नगर, वडपाखड, टेकानाका काही भाग

प्रभाग २: धोरणात्मक विश्लेषण

या प्रभागातील सद्यस्थितीचे विश्लेषण केले असता खालील वास्तव समोर येते

१. बळ काँग्रेसची भक्कम पकड: विद्यमान चारही नगरसेवक काँग्रेसचे असल्याने त्यांचे स्थानिक पातळीवर मजबूत जाळे आहे.
अल्पसंख्याक व बहुजन युती: अनुसूचित जाती आणि मुस्लिम मतदारांची सांगड घालण्यात काँग्रेसला आतापर्यंत यश मिळाले आहे.

२. उणिवा
पाणी टंचाई: उप्पलवाडी आणि न्यू म्हाडा कॉलनीसारख्या वस्त्या आजही टँकरवर अवलंबून आहेत; अनेक भागांत ११ वर्षांपासून नळ जोडणी नाही.

गडरलाईनचा अभाव: जुन्या वस्त्यांमध्ये गडरलाईनची मोठी समस्या असून, ताज कंपनी परिसरात डुकरांचा मुक्त वावर आणि अस्वच्छता आहे.

रस्त्यांची दुरवस्था: नवीन ले-आऊटमध्ये रस्ते आणि अंतर्गत पायाभूत सुविधांचा मोठा अभाव दिसून येतो.

३. संधी
बसपाचे पुनरुज्जीवन: २०१७ मधील पराभवानंतर बसपा पुन्हा एकदा सक्रिय झाली असून, काँग्रेसच्या पारंपरिक मतांमध्ये फूट पाडण्याची संधी त्यांच्याकडे आहे.

भाजपची आक्रमक खेळी: काँग्रेस आणि बसपाच्या भांडणात ‘हिंदुत्व’ आणि ‘विकासाच्या’ मुद्द्यावर भाजप आपली मते वाढवू शकते.

४. धोके
बंडखोरी: काँग्रेसमधील इच्छुकांची मोठी फौज असल्याने उमेदवारी न मिळाल्यास अंतर्गत बंडखोरीचा धोका मोठा आहे.

मतविभाजन: वंचित बहुजन आघाडी आणि इतर आंबेडकरी विचारांच्या संघटनांमुळे मतांचे विभाजन झाल्यास त्याचा थेट फटका काँग्रेसला बसू शकतो.

राजकीय आखाडा: प्रमुख दावेदार

काँग्रेस: दिनेश यादव, नेहा निकोसे, भावना लोणारे, साहेबराव शिरसाट, तुषार नंदागवळी, पूर्वा कांबळे, गौतमी नारनवरे, आतीश पाली

भाजप: विभा ठवरे, दिलीप गौर, लता येरखेडे, गोलू यादव.

बसपा: गौतम पाटील, मंगेश ठाकरे.

निष्कर्ष

प्रभाग २ मध्ये काँग्रेससमोर आपले वर्चस्व टिकवण्याचे मोठे आव्हान आहे. केवळ घोषणांवर न थांबता ज्या पक्षाकडे पाणी आणि गडरलाईनसारख्या मूलभूत प्रश्नांवर ठोस कृती आराखडा असेल, त्यालाच सुजाण मतदार पसंती देतील.