राजकीय विश्लेषण: ‘पॉलिटिकल वझीर’ विशेष रिपोर्ट
नागपूरच्या उत्तर भागातील प्रभाग ७ हा ‘निळ्या चळवळीचा’ केंद्रबिंदू मानला जातो. २०१७ च्या निवडणुकीत येथे बहुजन समाज पक्षाने (बसपा) मुसंडी मारत ४ पैकी ३ जागा जिंकल्या होत्या, तर काँग्रेसला केवळ १ जागेवर समाधान मानावे लागले होते. मात्र, आगामी २०२५ च्या निवडणुकीत आपली गमावलेली सत्ता परत मिळवण्यासाठी काँग्रेसने मजबूत मोर्चेबांधणी केली असून, भाजपनेही कमळ फुलवण्यासाठी आपली पूर्ण ताकद पणाला लावली आहे.
सामाजिक व राजकीय समीकरणे
मतदार संरचना: या प्रभागात ६० टक्के लोकसंख्या अनुसूचित जातीची (SC) असून, ४० टक्के ओबीसी आणि ४ टक्के मुस्लिम व हलबा समाजाचे मतदार आहेत.
राजकीय कल: येथील मतदार लोकसभा आणि विधानसभेत काँग्रेसला साथ देतात, परंतु महानगरपालिकेत बसपाला झुकते माप देण्याचा इतिहास आहे. मतविभाजन रोखणे हे यावेळी काँग्रेसपुढील सर्वात मोठे आव्हान असेल.
प्रमुख वस्त्या: लष्करीबाग, बुद्धनगर, बेलिशॉप रेल्वे क्वॉर्टर, बाळाभाऊपेठ, नवानकाशा, न्यू इंदोरा, मायानगर, विद्यानगर, लघुवेतन कॉलनी, चॉक्स कॉलनी, गुरुनानकपुरा, आसीनगर, काश्मिरी गल्ली, स्वीपर कॉलनी, किदवई ग्राऊंड, अशोकनगर, पाचपावली हाउसिंग बोर्ड कॉलनी, कुन्हाडकर पेठ, गणोबा वाडी, कुंभारपुरा, खदान, पाचपावली पोलिस स्टेशन, बापूकुटीनगर, लष्करीबाग, इंदिरा ज्योतीनगर, मोतीबाग, भीमरत्ननगर, भोसलेवाडी, आंबेडकर कॉलनी, मायानगर, लाल गोदाम यांसारख्या दाट लोकवस्तीच्या भागांचा यात समावेश आहे.
प्रभाग ७: धोरणात्मक विश्लेषण
प्रभागातील ग्राऊंड रिॲलिटी आणि राजकीय स्थितीचे विश्लेषण:
१. बळ
बसपाचा बालेकिल्ला: मागील विजयामुळे बसपाचे येथे केडर बेस नेटवर्क अत्यंत मजबूत आहे.
काँग्रेसचा अनुभवी चेहरा: २००२ पासून सातत्याने निवडून येणारे संदीप सहारे यांचा दांडगा जनसंपर्क काँग्रेसची जमेची बाजू आहे.
भाजपचे वाढते संघटन: भाजपने विकासकामांच्या बळावर प्रभागात आपले संघटन वाढवले असून यावेळी ते तिसऱ्या क्रमांकावरून वर येण्याची शक्यता आहे.
२. उणिवा
नागरी समस्यांकडे दुर्लक्ष: चांभार नाल्याची दुरवस्था आणि त्यातून येणारी दुर्गंधी हा स्थानिक नागरिकांसाठी मोठा मनस्ताप ठरत आहे.
सुविधांचा अभाव: मनपाच्या पाचपावली दवाखान्यात सोयीसुविधांचा अभाव असून, उद्याने आणि स्मारकांची दुरवस्था झाली आहे.
पायाभूत प्रश्न: मैदानांची भिंत तुटलेली असणे आणि अनेक रस्त्यांचे डांबरीकरण प्रलंबित असणे या प्रशासकीय उणिवा आहेत.
३. संधी
संविधान बचाव आंदोलन: काँग्रेसने राबवलेल्या ‘संविधान बचाव’ आंदोलनामुळे आंबेडकरी मतदारांमध्ये काँग्रेसबद्दल सहानुभूती निर्माण झाली आहे.
नवीन चेहरे: प्रस्थापित नगरसेवकांविरुद्धची नाराजी पाहता नवीन इच्छुकांना आपली छाप पाडण्याची संधी आहे.
४. धोके
संविधान बचाव आंदोलन: काँग्रेसने राबवलेल्या ‘संविधान बचाव’ आंदोलनामुळे आंबेडकरी मतदारांमध्ये काँग्रेसबद्दल सहानुभूती निर्माण झाली आहे.
नवीन चेहरे: प्रस्थापित नगरसेवकांविरुद्धची नाराजी पाहता नवीन इच्छुकांना आपली छाप पाडण्याची संधी आहे.
राजकीय आखाडा: इच्छुक उमेदवार
काँग्रेस: संदीप सहारे, कल्पना द्रोणकर, प्रा. जयंत जांभूळकर, अभिषेक शंभरकर शेख आसिफ, चेतन तरारे
भाजप: राखी मानवटकर, संजय तरारे, रवींद्र डोंगरे, जगदीश बामनेट ओमप्रकाश इंगळे, धनंजय कांबळे
बसपा: विरंका भिवगडे, मंगला लांजेवार, मोहम्मद जमाल, सुबोध साखरे संजय जैस्वाल
निष्कर्ष
प्रभाग ७ मध्ये यावेळी ‘निळा’ की ‘तिरंगा’ असा मुख्य संघर्ष असला, तरी ‘केसरी’ रंग आपली व्याप्ती वाढवण्याच्या प्रयत्नात आहे. चांभार नाल्याचे प्रदूषण आणि स्मारकांचे संवर्धन हे मुद्दे मतदारांच्या निर्णयावर मोठा प्रभाव पाडतील.
